Türkiyenin iklimi ile ilgili görsel sonucu

 

 

Pdf

Türkiye'nin İklimi. Türkiye'nin İklimini Etkileyen Faktörler.pdf
Türkiye Coğ ve Jeo.pdf

 

Video

Türkiye'nin İklimi
Türkiye'nin İklimi 1
Türkiye'nin İklimi 2

 

 

Yayın Tarihi: 01.02.2019

 

 

Türkiye’de Hakim Rüzgarlar

 

Ülkemizde her mevsim, etkili olan rüzgarlar vardır. Örneğin yaz aylarında kuzeyli rüzgarlar etkin olmaktaykeni kış aylarında şiddetli güney rüzgarlarına dikkat etmek gerekir. Ülkemizde kuzey yönlerden, poyraz, yıldız ve karayel rüzgarları eser. Güney yönlerden ise, imbat, keşişleme ve lodos rüzgarları etkilidir.

 

Yaz Mevsimi Rüzgarları

 

Ülkemizde yaz mevsiminde genelikle sert kuzeyli rüzgarlar hakimdir. Karadeniz nispeten olsa da Marmara ve Ege’de sert poyraz ve yıldız rüzgarı hakim rüzgardır. Bu rüzgarlar etezyen rüzgarları da denir. Fırtına takviminde yer alan bazı günlerde sert kuzeyli etezyen rüzgarları esebilir.

Yaz mevsiminde ise yağış beklendiği günlerde, oraj oluşabilir. Oraj yani fırtına sırasında, kısa süreli ama oldukça sert karayel rüzgarları esebilir. Oraj oluşumu, Marmara’da özellikle Haziran - Ağustos aylarında etkindir.

 

Yazın, sert güneyli rüzgarlar esmez. O yüzden genellikle şiddetli lodos görme ihtimali yoktur.

 

• Yaz mevsiminde denizciler, ani gelişen ve karayel ile birlikte gelen orajlara dikkat etmelidirler. Aynı zamanda kuzeyden sert esen fırtınalı günlerde çok dikkatli olunmalıdır, gerekirse seyir iptal edilmelidir. Etezyen rüzgarları Ege’de sert esebilir.

 

Kış Mevsimi Rüzgarları

 

Ülkemizde hem kışın hem yazın kuzeyli rüzgarlar etkili olmaktadır. Ama özellikle son baharın sonlarından itibaren şiddetli olan güneybatı yönünden esen Lodos rüzgarına, kışın çok dikkat edilmelidir. Lodos, güneyli olduğu için kış mevsiminde sıcaklık arttırıcı etki gösterir fakat denizden geldiği ve sıcak olduğu için yüksek nem taşımaktadır. Lodosun arkasından büyük olasılıkla yağmur veya kar yağışı gelir, kuzeyli rüzgarlar ile de soğuma başlar.

O yüzden, deneyimli büyüklerimiz ‘’lodosun gözü yaşlıdır.’’ derler.

Kışın, lodos rüzgarına çok dikkat edilmelidir. Denizden geldiği için özellikle Marmara’nın kuzey sahillerini, Ege ve Akdeniz sahillerinde büyük dalgalar oluşturur

Lodos’un hızı 100 km/saati geçebilir. Sadece Karadeniz sahilleri lodos bakımından korunaklıdırlar. Doğu ve Batı Rüzgarları Doğu yönünden esen gündoğusu ve batıdan esen günbatısı rüzgarları fazla etkin değillerdir. Uzun süreli ve çok şiddetli estikleri görülmez. Denizciler için tehlikeli olmazlar.

 

Günbatısı rüzgarı, ülkemizin batı bölgelerinde yağışa neden olabilir.

 

 

 

 

Fırtına Nedir?

 

 

 

 

 

Fırtına, rüzgarın alışıldık ortlama seviyeden daha hızlı bir şekilde esmesine ve zor koşullar yaratmasına denir. Rüzgar hızı 27 knot'ı geçtiğinde, kuvvet tablosunda 7 bofor ve üzeri olduğunda rüzgara artık fırtına denilmektedir.

Fakat fırtına kavramı değişkenlik göstermektedir. Amatör denizcilerin ve yelkencilerin, bazıları 15 knot rüzgar hızının üzerindeki havaya, bazıları ise 30 knot rüzgarın üstündeki havaya ''fırtına'' olarak adlandırmaktadır. Dolayısıyla fırtına aslında çok yanlış kullanılan bir terim haline gelmiş ve kişinin yorumuna özgü bir kavram olmuştur.

 

Fırtınaya yakalanan yelkenli tekneler, herhangi bir limana yada marinaya sığınamayacak kadar açıktaysalar, fırtınaya hazırlık yapmaları gerekir. Şiddetli rüzgara karşı yapılacak en etkili önlem, yelkene camadan vurmaktır. Bunun anlamı yelkenin alanını küçülterek, rüzgardan daha az faydalanmaktır. Bu şekilde rüzgarın teknemizi bayıltıcı etkisinin birazda olsa önüne geçilmiş olur. O da yetmiyorsa teknedeki ana yelken indilir ve ön yelkenle(flok veya cenova) seyire devam edilir.

 

Geceleyin seyir yapan yatlar ve tekneler şiddetli rüzgarlara yakalandıklarında tüm ekipte güvenlik çakarları bulunmalıdır .Ayrıca ekip güvertede duruyorsa güvenlik bakımından herhangi bir yere bağlı olmaları tavsiye edilir. Çünkü hem dalgalı, sert rüzgarlı bir denizde hemde geceleyin, suya düşen adamın kurtarılması çok zordur. Ayrıca fırtınalı havalarda teknemiz dalgalar veya sağnak yağmur sonucu su alır, bunu boşaltmak için gerektiğinde sintine motorlarını açık bırakmak gerekebilir.

 

Tabiki bazı fırtınalar şimşekli ve gök gürültülü olabilir. Böyle durumlarda en güvenli yerler kapalı alanlardır fakat denizde de bunlara yakalanabiliriz. Eğer tanker, şilep, büyük yolcu gemileri gibi yıldırım tehlikesine karşı sistemlenmiş bir teknemiz yoksa en kısa sürede limana dönmek yapılacak en doğru davranıştır. Şimşeğin hareketi rastgele bir harekettir ne zaman nasıl oluşacağı bilinemez. Genelde bulutlar arası gezen bu elektriksel hareket bazen yer yüzünü de etkisi altına alabilir.Şimşekli havalarda eğer denizde isek, mümkün olduğunca metal ve metalik olan tüm aksesuarlardan uzak durmalıyız. Yıldırım, büyük olasılıkla en yüksek yer olan yelken direğine isabet edecektir.

 

Eğer topraklaması yapılmamış bir yelkenli teknedeysek, direğin altına kalın bir kablo takılıp denize atılırsa, bir ölçüde de olsa topraklama yapabiliriz.Ülkemizde tropik kuşaklardaki gibi veya okyanuslardaki gibi çok şiddetli fırtınalar oluşamaz. Ama gene de tedbir almak gerekir. En azından denizdeyken ve denize çıkarken hava raporlarına bir göz atmalıyız.

 

 

 

Hortum nedir?

 

Hortum, kümülonimbüs bulutları ile yeryüzü arasında oluşan, silindir şeklinde dönerek dikine yükselen bir rüzgardır. Girdap şeklinde bir yapısı vardır. Hortum, bulut seviyesinde oluşmaya başlar ve güçlendikçe yer yüzüne doğru iner. Bazı hortumlar, yeryüzüne inemeden, bulutların arasında kaybolur. Hortumlar, kuzey yarım kürede saat yönünün tersine doğru dönerler.

 

Hortum, şiddetine ve etki bölgesine göre doğal afet sayılabilecek bir rüzgar tipidir. Ciddi yaralanmalara ve çevresel hasara neden olabilirler.

 

 

Hortum nasıl oluşur?

 

Hortumun, oluşması tamamen çözülebilmiş bir konu değildir. Hortumun oluşması için gerekli şartların ortaya çıkması gerekmektedir. Ani sıcaklık değişimi, yükselen bir hava cephesi, aşırı nem ve fırtına bulutlarının oluşması gereklidir. Fırtına bulutları olarak, kümülüs tabanlı, kümülonimbüs bulutlarını belirtmekteyiz.

 

Hortumun oluşması için atmosferin yukarılarına doğru yükselen sıcak ve nemli su buharının çok fazla olması ve hızlı yükselmesi sonucunda soğuk cephe ile birleşmesidir. Bu tür havalara kararsız havalar demekteyiz. Yeryüzünden yükselen sıcak hava ile yukarıdaki soğuk hava arasında şiddetli girdap rüzgarları başlar. Sıcak cephe yükseldikçe, yer seviyesindeki basınç düşmeye başlar ve alçak basınç alanı oluşturur. Yukarıdaki soğuk hava ise yükselen su buharı nedeniyle doyuma ulaşır ve yüksek basınç alanı oluşturur.

 

Soğuk cephe aşağıya doğru inmeye başlar ama sürekli yükselen sıcak hava da devam ettiğinden dolayı aralarındaki rüzgarlar girdap halini alarak daha çok güçlenirler. Oluşan bu hava hareketinin yani girdabın gücü yeterince güçlü olduğunda, dönen hava akımı yeryüzüne doğru inmeye başlar. Huni şeklinde görünen bu bulut tabanı, yer ile bulut arasında bağlantıyı sağlar ve hortum oluşur.

Hortum sırasında, cepheler arası etkileşimden dolayı şimşek boşalmaları ve ani değişimden dolayı dolu yağışı görülebilir.

 

Hortum tipleri nelerdir?

 

Denizlerin üzerinde oluşan ve karaların üzerinde oluşan olarak ayrıldığında iki tip hortum vardır. Denizin üzerindeki hortumlar daha küçük boyutlu olur ve etkileri fazla uzun sürmez.

Esas yıkıcı etkiyi yapan hortumlar karaların üzerinde oluşanlardır. Karaların üzerinde oluşarak, denize doğru kayan hortumlar da etkili olabilirler.

 

 

Türkiye’de Hortum Vakaları

 

2000’li yıllardan itibaren ülkemizde görülen hortum olayları artmaya başlamıştır. Bunların artışın sebebi konusunda kanıtlanmış bilimsel bir çalışma bulunmamaktadır.

Ülkemizde özellikle Akdeniz’de ve Karadeniz’de denizlerin üzerinde sıklıkla hortumlar görülmektedir. Bunların sonucunda can kaybı oluşmamıştır.

Fakat Anadolu’da karalarda oluşan hortumlar sonucu can kayıpları yaşadık. 2004 yılında Elazığ’da ve 2012 yılında Ankara’da yaşanan hortumlar sonucu dokuz kişi yaşamlarını yitirdiler.

 

 

Türkiye’de hortumların mevsimi nedir?

 

Özellikle Marmara Bölgesi’nde hortumlar Haziran ile Eylül ayları arasındaki kararsız hava cepheleri yüzünden oluşmaktadır.

Karadeniz’de ise genellikle hortumlar yaz sonunda Eylül ve Ekim aylarında deniz üzerinde oluşmaktalar.

Ülkemizde en çok hortumun ve şimşekli hava cephelerinin görüldüğü bölge Antalya ile tüm Akdeniz Kıyılarıdır. Akdeniz’de hortumlar genelikle Ekim-Mart ayları arasında görülür. Bu yüzden turizm için tehlikeli olmazlar, yaz mevsimnde hortum üretecek hava cephesi yoktur.

 

 

Dünya’da hortumlar

 

Dünya üzerinde hortumlardan en çok etkilenen ülke Amerika Birleşik Devletleri’dir. Her yıl, Amerika’da, Avrupa’da oluşan hortumların neredeyse dört katı kadar hortum oluşur. Özellikle hortumlar, Orta Amerika kuşağında oluşurlar. Kayalıklı dağlar, nemi ve hava hareketine set yaparlar, havanın kurumasına neden olarak, alçak basınç merkezleri oluşmasına sebep olurlar.

Amerika’da yılda ortalama 1200 hortum raporlanır.

 

Kanada’da 62 hortum,

 

Hollanda’da 25 hortum,

 

İngiltere’de 34 hortum gözlenmektedir.

 

Hortumdan nasıl korunmalı?

 

• Eğer ev, ofis gibi betondan yapılmış kapalı bir yerdeyseniz nispeten daha şanlısınızdır. Pencerelerden uzak durmanız en önemli ve birinci kuraldır.

 

• Kapalı bir yerde, daha iç bölgelere saklanmak gereklidir, banyo, merdiven boşlukları gibi pencerelerden ve etkilerden uzak yerler daha güvenlidir.

 

• Prefabrik gibi güçsüz bir yapıda bulunuyorsanız, en kısa sürede çevrenizdeki binalara girmeniz doğru olacaktır.

 

• Araba kullanıyorsanız, araçtan çıkmak ve en yakın binaya saklanmanız gereklidir. Araç içine hortumdan kaçılması mümkün değildir. Hortumun dönüş hızı 180 km’nin üzerine çıkabilir.

 

• Arazideyseniz ve etrafınızda kaçacak bir yer yoksa, en iyi yol bir çukura girmek ve yere çökerek, kollarınız ile başınızı korumanız gereklidir. Çukur yoksa kendinizi yere en yakın seviyede kalarak korumanız önemlidir.

 

• Okul, devlet dairesi gibi yerlerde belirlenmiş sığınaklara, en zemine yerlere inmek en doğru hareket olacaktır.

 

Hortum Sınıfları

 

Sınıf Rüzgar Hızı Etki

 

F0 105 - 137 km Ağaçlara ve mobil evlere zarar verir.

 

F1 138 – 178 km Prefabrik evleri temellerinden oynatır.

 

F2 179 – 218 km Prefabrik evleri söker, büyük ağaçları devirir.

 

F3 219- 266 km Çatı ve duvarlar söker, arabaları devirir.

 

F4 267 – 322 km Zayıf temelli evleri kımıldatır,arabaları fırlatır.

 

F5 322 km Arabaları 90 metre uzağa fırlatır.

 

 

 

Şimşek ve Yıldırım nedir?

 

Bulutların arasındaki farklı elektrik yükleri nedeniyle, birbirleriyle arasında elektrik boşalması olur. Bu elektrik boşalması sırasında kırıklardan oluşan bir ışık parlaması görülür ki buna şimşek denir. Görüntü olarak, ağacın dallarına benzer bir yapıdır. Ani bir parlamadır, flaş patlamasına benzer ve uzun süreli değildir.

Şimşek sırasında, elektrik akımı o kadar güçlüdür ki hava yalıtkan özelliğini kaybeder, hava direnci yok olur ve elektrik akımı, kendisine boşalacak bir yol açar. Aynı elektrik yüküne sahip bulutlar arasında şimşek gerçekleşmez. Bulutlardan birinin artı ve diğerinin eksi yüklü olması gereklidir.

Şimşek oluşumu sırasında, elektrik yüklerinin akışı sırasında çok sıcak plazma bir bölge oluşur ve radyasyon açığa çıkar. Aynı zamanda şimşek oluşumunda, hava delindiğinde bir ses duyulur.

 

Gök gürültüsü nedir?

 

Şimşek ve yıldırım oluştuğunda yani hava delindiğinde patlama sesi gibi duyulan yüksek sese gök gürültüsü denir. Şimşek sırasında, elektrik boşalması olurken, havada ani ısı değişimi olur, bu da basınç değişimini tetikler. Bu güçlü basınç değişimi, bulunduğu bölgedeki havanın ani genleşmesine neden olur. Bu ani ve hızlı genleşmesi sonucu, sonik ses dalgaları oluşur ki biz bu patlama sesi duyarız. Gök gürültüsü olarak adlandırdığımız şey budur.

Gök gürültüsü, ses hızında yol alacağı için daima şimşekten yani ışıktan sonra duyulur. Sesin hızı, normal şartlar altında, saniyede 344 metredir. Gök gürültüsünün ortalama ses süresi 5-10 saniyedir. Özellikle dağlık bölgelerde yaklaşık 30 saniye duyulan gök gürültüleri vardır.

 

 

 

 

 

 

 

Gök gürültüsünün bazı çeşitleri vardır;

 

Derinden gelen ses : Yavaşça yükselen ve derinden gelen bir gök gürültüsü duyduğumzda, uzaktan geldiği anlaşılır.

Çatırtılı gelen ses : Eğer gökgürültüsü sesi çatırtılı geliyorsa, şimşek bir çok kola ayrılmış demektir.

Gökgürültüsü ne kadar mesafeden duyulur?

Şimşeğin oluştuğu bölgeden 64 kilometre uzaklıktan gök gürültüsünün duyulması mümkündür ama genellikle 15 kilometreden duyulması mümkündür. Ayrıca ende de olsa bazı durumlarda 10 kilometre mesafeden bile gök gürültüsü duyulmaz.

 

 

Yıldırım nedir?

 

Yıldırım, yeryüzü ile bulutlar arasındaki elektrik boşalması sonucu oluşur. Yıldırım, bir şimşek türüdür. Bir başka değişle bulutların kendi içinde oluşan şimşeğin, bulutlar ile yeryüzü arasında oluşmasıdır. Yıldırım hareketi yani elektrik boşalması bulutlardan yeryüzüne doğru da olabilir, tam tersi de olabilir. En tehlikeli, yangınlara neden olan ve ölümlere neden olan hava hareketlerinden biridir.

Şimşek ve yıldırım saniyede 150.000 km hız ile ilerler yani ışık hızının yarısı kadar hızlıdır. O yüzden izlenmesi oldukça güçtür ve şimşek ile yıldırım neredeyse aynı anda başlar ve biter.

Dünyada, her saniye ortalama olarak 100 adet, bir günde ise 8 milyon adet yıldırım oluşmaktadır.

 

 

 

Yıldırım nasıl oluşur?

 

Yıldırım genel olarak, elektrik yükünün farklı olmasından dolayı kaynaklandığını belirtmiştik. Pozitif ve negatif elektrik yüklerinin yer değiştirmesi sonucu oluşmaktadır. Genellikle soğuk ve sıcak hava cepheleri zıt elektrik yükleri ile yüklü olurlar. Bu iki farklı sıcaklıktaki hava cephesinin elektrik yükü değişiminden şimşek, yeryüzü ile değişmesinden yıldırım oluşur. O yüzden ülkemizdeki yıldırım vakaları genellikle bahar aylarında ve yaz aylarında meydana gelir.

 

Yıldırımın gücü nedir?

 

Yıldırımın voltaj olarak değeri 10 milyon ile 100 milyon volt arasındadır. Evlerde kullandığımız 220 Volt’un bile ölümcül tehlikeli olacağını bildiğimize göre kıyaslanması çok zordur. Yıldırımın darbe akımı ise 30.000 Amper gibi bir güçtür. Bu yüzden yıldırımın sıcaklığı 30.000 dereceye kadar ulaşır.

 

 

Türkiye’deki şimşekli gün sayısı

 

Yıldırım, en fazla mevsim geçişlerinde ve yaz aylarında oluşur. Çünkü sıcak ve soğuk hava cephesi çarpışması bu tür zamanlarda daha fazla olmaktadır. Mayıs – Eylül ayları arasında şimşekli gün sayısı fazladır.

Antalya, Artvin, Kastamonu, Çankırı ve Yalova bölgelerinde şimşekli gün sayısı 30’a yakındır.

 

Yıldırımın Tehlikesi

 

Her yıl ülkemizde yaklaşık 90 kişi, yıldırım sonucu hayatın kaybetmektedir. Amerika’da ortalama 50, Kenya’da ise yılda ortalama 30 kişi hayatını kaybetmektedir. Yıldırım, genellikle açık arazide olanları, denizde sandal veya kayıkta olanları, ağaç altında bulunanlar için daha tehlikeli olabilir.

Böyle bir hava koşulunun size yaklaştığını görürseniz ,önlem almanız gereklidir.

 

İnsana yıldırım çarpması en çok aşağıdaki koşullarda gerçekleşir;

 

• Açık arazide çalışırken ve başka yükseklik yokken.

 

• Açık arazide cep telefonu ile konuşurken.

 

• Açık bir bölgede cep telefonu ile konuşurken

 

• Kayık veya botla gezerken, balık tutarken ve yüzerken.

 

• Tarla ve ağır iş makinasında çalışırken (yüksek vinç vs.)

 

• Açık arazide, ağaç altında yağmurdan korunmaya çalışırken.

 

 

Şimşeğin size uzaklığı hesaplamak

 

Ses ile ışık hızının, birim zamanda farklı hızlarda hareket ettiğini biliyoruz. Ses dalgaları, saniyede 340 metre yol alabilirken, ışık saniyede 300.000 km yol alabilir yani çok hızlıdır. Bu yüzden, uzaklarda önce ışığı görmekteyiz sonra sesi duymaktayız.

Örneğin şimşeğin ışığını gördükten, 10 saniye sonra sesi geliyorsa, Size 3,4 kilometre uzaklıkta olduğunu anlayabilirsiniz. (Formül: saniye x 340 metre)

Eğer saniyeyi hesaplamak için bir saatiniz yoksa, sayıları sayarken aralarda bin rakamını söyleyebilirsiniz. Örneğin BİN 1 BİN 2 BİN 3 vs… Bu sayede saniyeye en yakın saymayı sağlarsınız.

 

 

Yıldırımdan ne zaman korunmalıdır?

 

Uluslararası Yıldırım Güvenlik Enstitüsü, eğer şimşek ışığından 25 saniye sonra sesi duyduğunuzda önlem almanız gerektiğini belirtir. Bu yaklaşık 8 kilometre mesafe anlamına gelmektedir. Bir çok yıldırım kurbanı, 5 -10 dakika önce kapalı bir yere sığınabilselerdi, korunacaklarını belirtmektedirler. O yüzden erken önlem almak çok önemlidir.

 

Önlem almak için ;

 

• Denizde bir sandaldaysanız, sahile güvenli bir yere doğru yol almaya başlayın.

 

• Denizde yüzüyorsanız, kapalı bir yere geçin.

 

• Açık arazide çalışıyorsanız, kapalı bir yer arayınız.

 

• Cep telefonu kullanıyorsanız, kapatınız. (bina içleri hariç)

 

• Ağaç altında beklemeyiniz, en yakın kapalı yere sığınınız.

 

• Yelkenli bir teknedeyseniz, direk ve metal bölgeleri ellemeyin.

 

• Evde veya iş yerinde kablolu telefonları kullanmayınız, metal su boruların vs ellemeyiniz.

 

• Araç içindeyseniz, metal aksamlarına temas etmeyiniz.

 

 

 

 

 

 

 

Sayın Hacam Deniz Giray’a Meterolojik bilgiler için güzel yazısına teşekkür ederiz

Sizlere hava durumu ilgili bilgiler vermek için hocamızın hoş görüsüne sığınarak

Yazıdan bölümler alıntı yaptık.

Saygılarımızla :  Burhan Sanus   Editör

 Yelken Okulu

iyi günler dilerim;

denizgiray     

deniz@denizgiray.com

http://www.yelkenokulu.com/meteorolojibilgileri/hortum-nedir.html

Deniz Giray; Yelken Eğitmeni.

1983 yılında İstanbul'da doğdu. Yelken hayatına 1993 yılında Fenerbahçe Yelken Şubesi'nde optimist sınıfı yelkenliyle başladı, 1996 yılında Marmara Yelken Kulübü ve 2003 yılında Galatasaray Yelken Şubesi adına yarışlara girerek devam etti.

1997 yılından beri aralıksız olarak yelken yarışlarına katılıyor ve yelken yapıyor.